შეუმჩნეველი წყლის ჟონვა მიწის ქვეშ საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი და რთულად გამოსავლენი პრობლემაა. ძველი ინფრასტრუქტურა, ხარისხიანი მასალების ნაკლებობა და დროთა განმავლობაში მილების ცვეთა იწვევს იმას, რომ ბევრ სახლში, ეზოში ან ქუჩაზე წყალი შეუმჩნევლად იკარგება.
მიწისქვეშა წყლის მილის დაზიანება ხშირად შეუმჩნევლად ვითარდება. თავდაპირველად შეიძლება მხოლოდ წყლის გადასახადი გაიზარდოს, ეზოში გაჩნდეს ნესტიანი ადგილი ან სისტემაში წყლის წნევა შემცირდეს. დროთა განმავლობაში კი მცირე ჟონვამ შეიძლება გამოიწვიოს ნიადაგის ჩამორეცხვა, შენობის საძირკვლის დაზიანება, გზის ან ფილების ჩაწევა და წყლის მნიშვნელოვანი დანაკარგი.
წყლის ჟონვის დიაგნოსტიკა მიწის ქვეშ საშუალებას იძლევა დაზიანებული მილის ადგილმდებარეობა სპეციალური მოწყობილობების დახმარებით დადგინდეს. სწორი დიაგნოსტიკის შემთხვევაში აღარ არის საჭირო მთელი ეზოს, გზის, იატაკის ან მიწის ფართო მონაკვეთის გათხრა. სპეციალისტი ადგენს პრობლემის სავარაუდო წერტილს და სარემონტო სამუშაოებიც მხოლოდ საჭირო ადგილას ტარდება.
რას ნიშნავს მიწისქვეშა წყლის ჟონვა?
მიწისქვეშა წყლის ჟონვა არის წყლის გადინება მილიდან, რომელიც მიწაში, ბეტონის ქვეშ, გზის საფარში, ეზოში ან შენობის საძირკვლის მიმდებარედ არის განთავსებული.
ასეთი დაზიანება შეიძლება წარმოიშვას როგორც სასმელი წყლის ცენტრალურ მილზე, ისე:
კერძო სახლის ეზოს წყალმომარაგების სისტემაში;
მრავალბინიანი კორპუსის მიწისქვეშა კომუნიკაციებში;
საწარმოო და კომერციულ ობიექტებზე;
სარწყავ და საირიგაციო სისტემებში;
აუზის მილებსა და ტექნიკურ ქსელებში;
გათბობის მიწისქვეშა სისტემაში;
სახანძრო წყალსადენის მილებში.
პრობლემის აღმოჩენა განსაკუთრებით რთულია მაშინ, როდესაც წყალი ზედაპირზე არ ამოდის და მიწის ღრმა ფენებში ან სხვა მიმართულებით ვრცელდება.
მიწისქვეშა წყლის ჟონვის ძირითადი ნიშნები
მიწაში დაზიანებული მილი ყოველთვის თვალსაჩინო გუბეს არ წარმოქმნის. წყალი შესაძლოა ნიადაგში ჩაიჟონოს, სადრენაჟო სისტემაში მოხვდეს ან შენობის საძირკვლის მიმართულებით გავრცელდეს.
მიწისქვეშა ჟონვაზე შეიძლება მიუთითებდეს შემდეგი ნიშნები:
წყლის გადასახადის მოულოდნელი ზრდა
თუ წყლის მოხმარების ჩვევები არ შეცვლილა, მაგრამ მრიცხველის მონაცემები მნიშვნელოვნად გაიზარდა, მიზეზი შესაძლოა დამალული ჟონვა იყოს.
განსაკუთრებით საეჭვოა შემთხვევა, როდესაც სახლში ან ობიექტზე წყლის ყველა ონკანი დაკეტილია, თუმცა მრიცხველი მაინც აგრძელებს მოძრაობას.
წყლის წნევის შემცირება
დაზიანებული მილიდან წყლის ნაწილის გადინების გამო ონკანებში, საშხაპეში ან სხვა მოწყობილობებში წნევა შეიძლება შემცირდეს.
წნევის ვარდნა ყოველთვის მიწისქვეშა ჟონვას არ ნიშნავს, თუმცა მილის დაზიანება ერთ-ერთი გავრცელებული მიზეზია.
ნესტიანი ან რბილი მიწა
ეზოში გაჩენილი მუდმივად სველი მონაკვეთი, რბილი ნიადაგი ან გუბე, რომელიც მშრალ ამინდშიც არ ქრება, ხშირად მიწაში წყლის გაჟონვაზე მიუთითებს.
ბალახის არათანაბარი ზრდა
მილის დაზიანების ადგილას ბალახი ან სხვა მცენარეები შესაძლოა უფრო სწრაფად გაიზარდოს და უფრო მწვანე გახდეს. ამის მიზეზი მიწის კონკრეტულ მონაკვეთში მუდმივად გაზრდილი ტენიანობაა.
ფილების, ასფალტის ან მიწის ჩაწევა
ხანგრძლივმა ჟონვამ შეიძლება ნიადაგი გამორეცხოს და სიცარიელე წარმოქმნას. შედეგად შესაძლებელია:
ეზოს ფილების ჩაწევა;
ასფალტზე ბზარების გაჩენა; ბეტონის დაზიანება; მიწის ზედაპირის დეფორმაცია; გზის ან ბილიკის ნაწილობრივი ჩავარდნა.
ტუმბოს ხშირი ჩართვა
თუ ობიექტზე წყლის ტუმბო ან წნევის ავტომატური სისტემა გამოიყენება, დამალული ჟონვის დროს მოწყობილობა შესაძლოა პერიოდულად ჩაირთოს მაშინაც კი, როდესაც წყალს არავინ მოიხმარს.
რა იწვევს წყლის მილების დაზიანებას მიწის ქვეშ
მიწისქვეშა მილების დაზიანებას სხვადასხვა ტექნიკური და ბუნებრივი ფაქტორი იწვევს.
მილის სიძველე და კოროზია
ლითონის მილები დროთა განმავლობაში იჟანგება და თხელდება. დაზიანებულ მონაკვეთზე თავდაპირველად შეიძლება მცირე ნახვრეტი წარმოიქმნას, რომელიც თანდათან იზრდება.
ძველი მილების შემთხვევაში რამდენიმე დაზიანებული წერტილის არსებობაც შესაძლებელია.
მილის არასწორი მონტაჟი
თუ მილი არასათანადო სიღრმეზე, ცუდად მომზადებულ ნიადაგში ან ზედმეტი დაჭიმულობით დამონტაჟდა, მისი დაზიანების რისკი იზრდება.
პრობლემა შეიძლება გამოიწვიოს უხარისხოდ გაკეთებულმა შეერთებამაც.
ნიადაგის მოძრაობა
ნიადაგის ჩაწევა, მიწის მეწყრული მოძრაობა, ძლიერი წვიმა, სამშენებლო სამუშაოები ან მძიმე ტექნიკის გადაადგილება მილზე დამატებით ზეწოლას ქმნის.
წყლის მაღალი წნევა
სისტემაში მუდმივად მაღალი ან მკვეთრად ცვალებადი წნევა აზიანებს როგორც მილს, ისე გადაბმის ადგილებს, სარქველებსა და ფიტინგებს.
ტემპერატურის ცვლილება
ყინვის დროს მილში არსებული წყალი შეიძლება გაიყინოს და გაფართოვდეს. განსაკუთრებით დაუცველია ზედაპირთან ახლოს დამონტაჟებული ან თბოიზოლაციის გარეშე დარჩენილი მილები.
უხარისხო მასალა
დაბალი ხარისხის მილი ან ფიტინგი შესაძლოა ექსპლუატაციისას სწრაფად დაზიანდეს, განსაკუთრებით მაღალი წნევის, ტემპერატურის ცვლილებისა და ნიადაგის დატვირთვის პირობებში.
როგორ ტარდება წყლის ჟონვის დიაგნოსტიკა მიწის ქვეშ?
დიაგნოსტიკის მეთოდი დამოკიდებულია მილის ტიპზე, მდებარეობაზე, სიღრმეზე, ზედაპირის მასალასა და ჟონვის ინტენსივობაზე.
ზოგ შემთხვევაში ერთი მოწყობილობა საკმარისია, თუმცა რთული დაზიანების დროს რამდენიმე მეთოდის კომბინაცია გამოიყენება.
სისტემის ვიზუალური შემოწმება
დიაგნოსტიკა ჩვეულებრივ იწყება ობიექტის დათვალიერებით. სპეციალისტი ამოწმებს:
წყლის მრიცხველს;
მთავარ ჩამკეტ სარქველს;
ხილულ მილებსა და შეერთებებს;
ტუმბოს ან ჰიდროფორის მუშაობას;
ეზოში ნესტიან ადგილებს;
კედლებისა და იატაკის ტენიანობას;
დაზიანებული ზედაპირის ნიშნებს.
ვიზუალური დათვალიერება პრობლემის სავარაუდო ზონის განსაზღვრაში ეხმარება, თუმცა მიწისქვეშა მილის ზუსტი ადგილის დასადგენად დამატებითი ტექნიკა ხშირად აუცილებელია.
წნევის ტესტირება
წნევის ტესტირების დროს წყლის სისტემის ცალკეული მონაკვეთები იზოლირდება და მოწმდება, ინარჩუნებს თუ არა მილი განსაზღვრულ წნევას.
თუ დახურულ მონაკვეთში წნევა თანდათან ეცემა, ეს მილის ან მისი შეერთების დაზიანებაზე მიუთითებს.
წნევის შემოწმება განსაკუთრებით ეფექტურია, როდესაც საჭიროა დადგინდეს, სისტემის რომელ ხაზზეა პრობლემა.
აკუსტიკური დიაგნოსტიკა
წნევის ქვეშ მყოფი მილიდან გამოსული წყალი ქმნის ხმასა და ვიბრაციას. სპეციალური აკუსტიკური მოწყობილობა ამ ხმას მიწის, ბეტონის ან სხვა ზედაპირის გავლით აფიქსირებს.
ოპერატორი სხვადასხვა წერტილში მიღებულ ხმოვან სიგნალებს ადარებს და ადგენს, სად არის ჟონვის ხმა ყველაზე ძლიერი.
აკუსტიკური მეთოდი ხშირად გამოიყენება:
ლითონის მილებზე;
პლასტმასის წყლის მილებზე;
ეზოში და გზის საფარის ქვეშ;
ცენტრალურ წყალმომარაგების ქსელებში;
შენობის შიდა და გარე სისტემებში.
დიაგნოსტიკის სიზუსტეზე გავლენას ახდენს გარემოს ხმაური, მილის სიღრმე, ნიადაგის ტიპი, მილის მასალა და წყლის წნევა.
კორელაციური მეთოდი
კორელატორი არის მოწყობილობა, რომელიც მილის ორ წერტილში დამონტაჟებული სენსორებით ჟონვის ხმას აფიქსირებს.
სისტემა ადარებს, რა დროში აღწევს ხმა თითოეულ სენსორამდე და სპეციალური გამოთვლით ადგენს დაზიანების მდებარეობას.
ეს მეთოდი განსაკუთრებით ეფექტურია გრძელი მილსადენის შემთხვევაში, როდესაც ზუსტი წერტილის მოძებნა მხოლოდ ზედაპირიდან მოსმენით რთულია.
თერმული კამერით შემოწმება
თერმული კამერა ზედაპირის ტემპერატურულ განსხვავებებს აფიქსირებს. მიწის ან იატაკის ქვეშ წყლის გავრცელებამ შესაძლოა კონკრეტული მონაკვეთის ტემპერატურა შეცვალოს.
თერმული დიაგნოსტიკა ხშირად უფრო ეფექტურია:
ცხელი წყლის მილებზე;
გათბობის სისტემებში;
იატაკქვეშა გათბობაზე;
შიდა სივრცეებში;
იმ ადგილებში, სადაც ტენიანობა ზედაპირის ტემპერატურაზე აისახება.
თუმცა მხოლოდ თერმული კამერით ყველა მიწისქვეშა ჟონვის აღმოჩენა ვერ ხერხდება. ცივი წყლის ღრმა მილის შემთხვევაში ხშირად სხვა მეთოდიც არის საჭირო.
ტრასერის გაზით დიაგნოსტიკა
რთულ შემთხვევებში მილსადენში უსაფრთხო სატესტო გაზის ნარევი შეჰყავთ. გაზი დაზიანებული ადგილიდან გამოდის, ნიადაგის ფენებში გადაადგილდება და ზედაპირზე სპეციალური დეტექტორით ფიქსირდება.
ტრასერის გაზის მეთოდი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მაშინ, როდესაც:
ჟონვა ძალიან მცირეა; წყლის ხმა სუსტად ისმის; მილი პლასტმასისაა; სისტემა დროებით დაცლილია; დაზიანება ბეტონის ან სქელი მიწის ფენის ქვეშ მდებარეობს; აკუსტიკურმა კვლევამ ზუსტი შედეგი ვერ აჩვენა.
ეს მეთოდი ხშირად მაღალი სიზუსტით განსაზღვრავს მილის დაზიანებულ მონაკვეთს.
ტენიანობის საზომი მოწყობილობები
ტენიანობის დეტექტორი გამოიყენება კედლებში, იატაკში, ბეტონსა და სხვა მასალებში მომატებული ტენიანობის დასადგენად.
მოწყობილობა უშუალოდ მილის ნახვრეტს ყოველთვის ვერ პოულობს, თუმცა წყლის გავრცელების მიმართულებისა და დაზიანებული ზონის შეფასებაში მნიშვნელოვან ინფორმაციას იძლევა.
მილის ტრასირება
ზოგჯერ ჟონვის აღმოჩენამდე საჭიროა დადგინდეს, საერთოდ სად გადის მიწისქვეშა მილი.
სპეციალური ტრასირების მოწყობილობით შესაძლებელია მილსადენის მიმართულების, მდებარეობისა და ზოგ შემთხვევაში სიღრმის განსაზღვრა.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ძველ ობიექტებზე, სადაც კომუნიკაციების გეგმა დაკარგულია ან რეალური მილსადენი პროექტს აღარ ემთხვევა.
რატომ არის საშიში ფარული წყლის გაჟონვა?
მიწისქვეშა მილების დაზიანების უგულებელყოფამ შეიძლება მიგვიყვანოს კატასტროფულ შედეგებამდე რაც გავლენას ახდენს როგორც შენობა-ნაგებობაზე, ასევე ადამიანებისა და გარემოს სიჯანსაღეზე.
სტრუქტურული დაზიანება: წყალს შეუძლია გამოთხაროს ნიადაგი შენობის საძირკვლის გარშემო, რაც იწვევს ბზარებს კედლებში და შენობის დეფორმაციას.
ფინანსური ზარალი: მუდმივად გამდინარე წყალი უზარმაზარ გადასახადებს წარმოქმნის. გარდა ამისა, სერიოზული დაზიანების აღმოფხვრა გაცილებით ძვირი ჯდება, ვიდრე დროული პრევენცია.
ობისა და სოკოს გაჩენა: ზედმეტი ტენიანობა იდეალური გარემოა ობისთვის, რაც სერიოზულ საფრთხეს უქმნის ადამიანის ჯანმრთელობას.
რატომ არის ზუსტი დიაგნოსტიკა გათხრაზე უკეთესი?
მილის ადგილმდებარეობის დაუდგენლად გათხრის დაწყება ხშირად დამატებით ხარჯებთან არის დაკავშირებული.
შემთხვევითი გათხრისას შეიძლება საჭირო გახდეს:
დიდი ფართობის დაზიანება; ბეტონის ან ასფალტის დემონტაჟი; ფილების მოხსნა; გამწვანებული ტერიტორიის გაფუჭება; რამდენიმე სხვადასხვა ადგილას საცდელი ორმოს გაკეთება; ზედაპირის ძვირადღირებული აღდგენა.
ზუსტი დიაგნოსტიკის მთავარი მიზანია დაზიანების ადგილთან მაქსიმალურად ახლოს მისვლა. შედეგად მცირდება სამუშაოს მოცულობა, დრო და აღდგენითი ხარჯები.
შეიძლება თუ არა მიწისქვეშა ჟონვის აღმოჩენა გათხრის გარეშე?
ხშირ შემთხვევაში შესაძლებელია დაზიანების ადგილმდებარეობის ზედაპირის წინასწარი გახსნის გარეშე განსაზღვრა.
თუმცა უნდა გავითვალისწინოთ, რომ დიაგნოსტიკის შემდეგ მილის შესაკეთებლად დაზიანებულ წერტილამდე ფიზიკური წვდომა მაინც საჭიროა. განსხვავება ის არის, რომ გათხრა ან ზედაპირის გახსნა ხდება მხოლოდ კონკრეტულ მონაკვეთში და არა მთელი მილსადენის გასწვრივ.
**დიაგნოსტიკის სიზუსტეზე გავლენას ახდენს: **
მილის სიღრმე;
მილის მასალა;
წყლის წნევა;
ჟონვის მოცულობა;
ნიადაგის შემადგენლობა;
ზედაპირის ტიპი;
გარემოს ხმაური;
სხვა მიწისქვეშა კომუნიკაციების არსებობა.
რთულ გარემოში საბოლოო შედეგისთვის რამდენიმე მეთოდის ერთად გამოყენება შეიძლება გახდეს საჭირო.
მიწისქვეშა წყლის ჟონვა შეიძლება დიდხანს დარჩეს შეუმჩნეველი, თუმცა მისი შედეგები დროთა განმავლობაში მხოლოდ მატულობს — ფინანსური ხარჯებიდან დაწყებული, ინფრასტრუქტურული დაზიანებით დამთავრებული. თანამედროვე დიაგნოსტიკური ტექნოლოგიები — აკუსტიკური დეტექცია, თერმული ვიზუალიზაცია, გრუნტში შეღწევადი რადარი და tracer gas მეთოდი — შესაძლებელს ხდის ჟონვის ზუსტ და არაინვაზიურ ლოკალიზაციას, გათხრებისა და ზედმეტი ხარჯების გარეშე. რაც უფრო ადრე მოხდება პრობლემის დიაგნოსტირება, მით უფრო მარტივი და იაფი იქნება მისი აღმოფხვრა — ამიტომ ეჭვის შემთხვევაში ღირს დროულად მიმართოთ პროფესიონალ სპეციალისტს.
